سکوت برابر تخریب محیط‌زیست در جنگ به یک رویه خطرناک جهانی تبدیل می‌شود

به گزارش تک مسیر؛ «شینا انصاری» در اجلاس وزرای محیط زیست کشورهای عضو بریکس در هند، با تأکید بر پیوند مستقیم صلح، امنیت و حفاظت از محیط زیست اعلام کرد که حفاظت از محیط زیست موضوعی صرفاً نظری نیست، بلکه به‌طور مستقیم با صلح و امنیت کشورها و ملت‌ها پیوند دارد.

 وی با اشاره به تجربه جمهوری اسلامی ایران از منازعات و حملات نظامی اخیر، به طور مشخص به حمله نظامی ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ اشاره کرد و گفت این حمله علاوه بر تلفات انسانی و خسارت به زیرساخت‌های غیرنظامی، مخاطرات و پیامدهای قابل توجهی برای محیط زیست به همراه داشته است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه تأسیسات انرژی، صنعتی و زیرساخت‌های حیاتی در شرایط جنگی بخشی از یک شبکه به‌هم‌پیوسته هستند، افزود تخریب این تأسیسات می‌تواند موجب انتشار آلاینده‌ها، مواد شیمیایی، سوخت و سایر مواد خطرناک در هوا، خاک و منابع آبی شود و در کنار آثار ناشی از تغییرات اقلیمی، ابعاد بحران‌های محیط زیستی را تشدید کند.

انصاری تأکید کرد که محیط زیست در جنگ یک «قربانی خاموش» است و پیامدهای این آسیب‌ها الزاماً در مرزهای کشور درگیر جنگ متوقف نمی‌شود.

وی با اشاره به اهمیت ویژه خلیج فارس و دریای عمان به عنوان شکننده‌ترین اکوسیستم‌های دریایی جهان هشدار داد که زیستگاه‌های مرجانی، جنگل‌های حرا، سواحل، ذخایر آبزیان و گونه‌های دریایی و مهاجر در برابر آلودگی‌ها و اختلالات ناشی از فعالیت‌های نظامی آسیب‌پذیرند. این پهنه‌ها پیش از این نیز در اثر پیامدهای جنگ‌های گذشته و حضور ناوگان‌های نظامی کشورهای فرامنطقه‌ای آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌اند و استمرار چنین روندهایی امنیت اکولوژیک و معیشت جوامع ساحلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

انصاری با استناد به حقوق بین‌الملل محیط زیست و حقوق بشردوستانه تأکید کرد که جنگ نمی‌تواند مجوزی برای تخریب بی‌ضابطه طبیعت باشد و محیط زیست نباید در محاسبات نظامی صرفاً یک «خسارت جانبی» تلقی شود.

در پایان، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اینکه همکاری «جنوب ـ جنوب» یک فرصت تاریخی است، پیشنهادهایی از جمله قرار گرفتن امنیت محیط زیست در کنار امنیت انرژی و امنیت غذایی، ایجاد شبکه بریکس برای پایش و ارزیابی خسارات زیست‌محیطی ناشی از منازعات و تغییرات اقلیمی، ایجاد سازوکار پاسخ سریع به آلودگی‌های دریایی، و تدوین چارچوب مشترک بریکس بر مبنای اصل «آلوده‌کننده مسئول جبران است» را مطرح کرد.

میان‌بر تک‌مسیر

• قربانی خاموش مخاصمات: تخریب زیرساخت‌های حیاتی و صنعتی در جنگ‌ها، علاوه بر خسارت‌های انسانی، موجی از انتشار آلاینده‌های سمی در آب، خاک و هوا ایجاد می‌کند که مرز نمی‌شناسد.
• آسیب‌پذیری خلیج فارس: اکوسیستم‌های شکنندۀ خلیج فارس و دریای عمان به دلیل سوابق جنگ‌های گذشته و حضور ناوگان‌های فرامنطقه‌ای، بیش از پیش در معرض خطر امنیتی و اکولوژیک قرار دارند.
• ابتکار جنوب جهانی در بریکس: پیشنهاد ایران برای ایجاد شبکه پایش و ارزیابی خسارت‌های زیست‌محیطی ناشی از جنگ، فرصتی برای مهار رویه‌های خطرناک و استناد به اصل «آلوده‌کننده مسئول جبران است» فراهم می‌کند.

جمع‌بندی تک‌مسیر:

اگر جامعه بین‌المللی در برابر تخریب محیط‌زیست در جریان تجاوزات نظامی سکوت کند، این رویه به یک استاندارد خطرناک جهانی تبدیل خواهد شد؛ به همین دلیل، صلح برای محیط‌زیست و حفاظت از طبیعت برای صلح پایدار، یک ضرورت اخلاقی و حقوقی در قرن بیست‌ویکم است.