از «ایران‌زمین» تا اقتصاد فضا؛ پژوهشگاه فضایی مسیر تازه‌ای برای فناوری‌های ماهواره‌ای ترسیم کرد
پژوهشگاه فضایی ایران از توسعه سامانه بومی مشابه گوگل‌ارث، پلتفرم یکپارچه داده‌های ماهواره‌ای، کاربرد گسترده هوش مصنوعی، منظومه‌سازی و تلاش برای کاهش وابستگی صنعت فضا به بودجه دولتی خبر داد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تشریح برنامه‌های این مجموعه در هفته جهانی فضا، از تغییر رویکرد پژوهشگاه از توسعه صرف فناوری و پروژه‌محوری به سمت فناوری‌های مسئله‌محور و شکل‌گیری اقتصاد فضا خبر داد؛ مسیری که در آن توسعه سامانه‌های کاربردی، استفاده از هوش مصنوعی، منظومه‌سازی، بومی‌سازی فناوری‌های راهبردی و فراهم کردن زمینه فعالیت بخش خصوصی دنبال می‌شود.
به گزارش تک مسیر؛ در این رویکرد، قرار نیست فناوری فضایی فقط در قالب یک پروژه ساخته شود و در همان نقطه متوقف بماند؛ هدف این است که داده، ماهواره و زیرساخت فضایی به خدماتی تبدیل شوند که دستگاه‌های اجرایی، صنایع، پژوهشگران و شرکت‌های خصوصی بتوانند از آنها استفاده کنند.
«ایران‌زمین»؛ بستر بومی مشابه گوگل‌ارث
نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، در نشست خبری به مناسبت هفته جهانی فضا از توسعه سامانه «ایران‌زمین» خبر داد؛ سامانه‌ای که به گفته او با هدف تأمین نیاز کشور به یک بستر بومی مشابه گوگل‌ارث (Google Earth) توسعه یافته و اکنون مراحل آزمایشی خود را طی می‌کند.
«ایران‌زمین» قرار است در دو سطح عمومی و تجاری ارائه شود. در سطح عمومی، این سامانه نقش بستری برای نمایش اطلاعات مکانی را خواهد داشت و در سطح تجاری، ابزارهای پردازشی و خروجی‌های متنوع‌تری در اختیار کاربران قرار می‌گیرد.
مکاری گفت این سامانه به‌زودی رونمایی خواهد شد.
«راز»؛ وقتی داده ماهواره‌ای به ابزار قابل استفاده تبدیل می‌شود
یکی دیگر از پروژه‌های مورد اشاره سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، پلتفرم «راز» یا «رصد اطلاعات زمین» است؛ بستری که برای یکپارچه‌سازی داده‌های سنجش از دور و سامانه‌های کاربردی ایجاد شده است.
در این پلتفرم، داده‌های اپتیکی و راداری در کنار ابزارهای پردازشی مانند ابرتفکیک‌پذیری، ارتوفتو، موزاییک و پردازش‌های مکانی در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. آرشیو کامل داده‌های ماهواره «خیام» نیز یکی از ورودی‌های این پلتفرم است.
یکی از بخش‌های قابل توجه «راز»، فراهم کردن امکان فعالیت پژوهشگران و دانشگاهیان است. به گفته مکاری، پژوهشگران می‌توانند الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را در این بستر توسعه دهند و به داده‌های فضایی دسترسی داشته باشند.
هوش مصنوعی فقط برای تحلیل تصویر نیست
پژوهشگاه فضایی ایران استفاده از هوش مصنوعی را به پردازش داده‌های ماهواره‌ای محدود نکرده و آن را در بخش‌های مختلف زنجیره صنعت فضایی دنبال می‌کند.
مکاری در این باره گفت: «استفاده از هوش مصنوعی در صنعت فضایی محدود به پردازش داده‌ها نیست و از طراحی منظومه‌ها و فناوری‌های ناوبری تا مخابرات و توسعه سامانه‌های کاربردی را دربرمی‌گیرد.»
به گفته او، هوش مصنوعی در طراحی ماهواره‌ها و سامانه‌های کاربردی، به‌ویژه در حوزه پیش‌بینی و اصلاح خطا و ابرتفکیک‌پذیری تصاویر، مورد استفاده قرار گرفته و بخشی از این فناوری‌ها توسط متخصصان پژوهشگاه توسعه یافته است.
از خیام تا کاربردهای شهری و محیط‌زیستی
یکی از مسیرهای تبدیل فناوری فضایی به خدمت، استفاده از داده‌های ماهواره «خیام» است. به گفته مکاری، شهرداری‌ها از این تصاویر برای توسعه شهری، بررسی ساخت‌وساز و پایش استفاده کرده‌اند و صنایعی مانند گاز نیز در حال استفاده از این داده‌ها هستند.
پژوهشگاه همچنین کاربرد داده‌های فضایی را در حوزه‌هایی مانند پایش فرونشست زمین، کشاورزی، پیش‌بینی خشکسالی و پایش پهنه‌های آبی کشور دنبال می‌کند.
برای توسعه همین کاربردها، پژوهشکده «کاربردها» در ساختار پژوهشگاه ایجاد شده است تا سامانه‌های فضایی به ابزارهایی برای تصمیم‌یار، پایش، نظارت و پیش‌بینی در دستگاه‌ها و صنایع مختلف تبدیل شوند.
ناهید ۲ و حرکت به سمت منظومه‌های بومی
در بخش دیگری از این برنامه، توسعه فناوری‌های مورد نیاز برای منظومه‌سازی دنبال می‌شود. ماهواره «ناهید ۲» یکی از پروژه‌هایی است که با هدف توسعه این فناوری‌ها در حال پیگیری است و فناوری‌های مرتبط با ارتباط میان ماهواره‌ها نیز در دستور کار پژوهشگاه قرار دارد.
پژوهشگاه همچنین از تدوین سند راهبردی ناوبری فضایی در سال جاری خبر داده است. در این سند، گزینه‌های مختلف ناوبری از جمله دستیابی به منظومه بومی ناوبری، روش‌های موسوم به «آگمنتیشن» و روش‌های فرصت‌طلبانه ناوبری بررسی شده و قرار است بخشی از آن از سال آینده وارد مرحله عملیاتی شود.
در پروژه «سری سامان» نیز توسعه فناوری‌های انتقال مداری ادامه دارد و فعالیت در حوزه سوخت مایع در این پروژه آغاز شده است.
هدف اقتصادی؛ فاصله گرفتن از وابستگی کامل به بودجه دولتی
یکی از تفاوت‌های مهم رویکرد جدید پژوهشگاه، تأکید بر ایجاد مدل اقتصادی برای فعالیت‌های فضایی است. توسعه ماهواره‌های تخصصی متناسب با نیاز مشتریان، طراحی مدل‌های سرمایه‌گذاری و ایجاد زیرساخت برای فعالیت شرکت‌های خصوصی از جمله اقداماتی است که در این مسیر دنبال می‌شود.
مکاری درباره این تغییر رویکرد گفت: «هدف، حرکت به سمت الگویی است که در آن وابستگی فعالیت‌های فضایی به بودجه دولتی به حداقل برسد و اقتصاد فضا بتواند بخشی از هزینه‌های خود را از محل خدمات و فعالیت‌های اقتصادی تأمین کند.»
بر همین اساس، ایجاد مرکز رشد فضایی و فراهم کردن دسترسی شرکت‌ها و پژوهشگران به داده‌های فضایی نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که پژوهشگاه آن را بخشی از مسیر شکل‌گیری زیست‌بوم فضایی با مشارکت بخش خصوصی می‌داند.
تاب‌آوری؛ بخش دیگری از طراحی پروژه‌های فضایی
مکاری همچنین درباره خسارت‌های واردشده به پژوهشگاه در جریان جنگ تحمیلی سوم گفت این اتفاق وقفه کوتاهی در فعالیت‌ها ایجاد کرد، اما مجموعه در فاصله کوتاهی به چرخه فعالیت بازگشت و پروژه‌ها را متناسب با شرایط جدید بازتعریف کرد.
به گفته او، تاب‌آوری به یکی از اصول فعالیت پژوهشگاه تبدیل شده و ملاحظات پدافندی نیز در طراحی و اجرای فعالیت‌های فضایی مورد توجه قرار گرفته است.
در مجموع، آنچه از برنامه‌های اعلام‌شده پژوهشگاه فضایی ایران برمی‌آید، تلاش برای عبور از مدل «پروژه فضایی» به سمت یک زنجیره کامل‌تر است؛ زنجیره‌ای که در آن ماهواره، داده، هوش مصنوعی، خدمات کاربردی، سرمایه‌گذاری و بخش خصوصی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
میان‌بر تک‌مسیر
• عصاره خبر: پژوهشگاه فضایی ایران در حال تغییر مسیر از پروژه‌محوری به فناوری‌های مسئله‌محور و خدمات فضایی قابل استفاده برای صنایع و بخش خصوصی است.
• مسیر اقدام: «ایران‌زمین» و «راز» را باید به‌عنوان نمونه‌هایی از تبدیل داده و فناوری فضایی به ابزارهای قابل استفاده برای کاربران، پژوهشگران و صنایع دید.
• ایده تک: ارزش اقتصادی صنعت فضا فقط در ساخت ماهواره نیست؛ بخش مهم‌تر می‌تواند در تبدیل داده‌های فضایی به خدمات، تصمیم‌یارها و کسب‌وکارهای جدید شکل بگیرد.
نظرات (۰)
هنوز نظری ثبت نشده — اولین نفر باشید!