پیام بعد از ۳۰ سال به سوددهی رسید؛ یک منطقه در حال تغییر مسیر

به گزارش تک مسیر؛ منطقه ویژه اقتصادی و فرودگاه بین‌المللی پیام در یک سال و نیم اخیر مجموعه‌ای از پروژه‌ها و اقدامات توسعه‌ای را در حوزه انرژی، سرمایه‌گذاری، حمل‌ونقل هوایی و اقتصاد دیجیتال دنبال کرده است؛ مجموعه اقداماتی که در کنار افزایش ظرفیت زیرساختی، اکنون یک نتیجه اقتصادی مهم نیز برای این مجموعه به همراه داشته است: خروج شرکت خدمات هوایی پیام از وضعیت زیان‌دهی و رسیدن آن به سوددهی پس از ۳۰ سال.

این تحول را نمی‌توان صرفاً یک تغییر در وضعیت مالی یک مجموعه اقتصادی دانست. آنچه در پیام در حال شکل‌گیری است، ترکیبی از توسعه زیرساخت، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد خدمات تخصصی برای شرکت‌های فناوری و صنعتی است؛ مسیری که اگر به‌صورت همزمان پیش برود، می‌تواند جایگاه پیام را در اقتصاد دیجیتال و زنجیره لجستیک کشور تقویت کند.

از توسعه زیرساخت تا تغییر مدل اقتصادی پیام

پیام طی سه دهه گذشته حدود ۲۳۰ هکتار زمین به سرمایه‌گذاران واگذار کرده و در مجموع ۴۴۰ قرارداد سرمایه‌گذاری در این منطقه به ثبت رسیده است. اما نکته قابل توجه، سرعت اتفاقات در دوره اخیر است؛ به‌طوری که ۸۰ هکتار از زمین‌های واگذار شده و ۱۰۰ قرارداد سرمایه‌گذاری مربوط به همین دوره است.

از میان این قراردادها، ۶۴ قرارداد در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و اقتصاد دیجیتال قرار دارد. همین عدد نشان می‌دهد که جهت‌گیری سرمایه‌گذاری در پیام تنها متکی بر توسعه فعالیت‌های صنعتی سنتی نیست و تلاش شده است ظرفیت منطقه با نیازهای اقتصاد دیجیتال نیز پیوند بخورد.

این تغییر رویکرد زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم زیرساخت‌های مورد نیاز شرکت‌های فناور نیز همزمان در حال توسعه است. در واقع، برای جذب سرمایه‌گذار نمی‌توان تنها زمین واگذار کرد؛ برق، ارتباطات، گمرک، حمل‌ونقل و دسترسی مناسب نیز بخشی از همان زنجیره‌ای هستند که باید در کنار سرمایه‌گذاری شکل بگیرند.

برق؛ زیرساختی که دیگر نمی‌توان از آن عبور کرد

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این تحول، توسعه ظرفیت انرژی پیام است. این منطقه طی ۳۰ سال گذشته در مجموع ۲۸ مگاوات دیماند از شبکه سراسری برق دریافت کرده بود، اما طی یک سال و نیم اخیر ۳۰ مگاوات به ظرفیت برق دریافتی آن اضافه شده است.

در کنار این افزایش، ۳۵.۵ مگاوات ظرفیت تولید برق خورشیدی نیز به ظرفیت منطقه افزوده شده است.

برای یک منطقه‌ای که قصد دارد میزبان واحدهای صنعتی، شرکت‌های فناوری و کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال باشد، این اعداد فقط شاخص‌های فنی نیستند. پایداری انرژی مستقیماً با امکان فعالیت واحدهای تولیدی و فناور، توسعه مراکز داده، تجهیزات ارتباطی و استمرار فعالیت شرکت‌ها ارتباط دارد.

به همین دلیل، توسعه انرژی را باید یکی از پایه‌های اصلی برنامه توسعه پیام دانست؛ به‌ویژه در شرایطی که ناترازی انرژی به یکی از چالش‌های جدی تولید و فعالیت اقتصادی در کشور تبدیل شده است.

گمرک تخصصی فاوا؛ حلقه‌ای برای اقتصاد دیجیتال

یکی دیگر از پروژه‌های مهم پیام، گمرک تخصصی فناوری اطلاعات و ارتباطات است؛ پروژه‌ای که به گفته «محسن حسنلو» مدیرعامل منطقه، سال‌ها دارای مصوبه بوده اما اجرای آن عملاً پیشرفت قابل توجهی نداشته است.

اکنون این پروژه به ۵۷ درصد پیشرفت رسیده و برنامه‌ریزی شده است در ۲۲ بهمن‌ماه به بهره‌برداری برسد.

اهمیت این گمرک در این است که شرکت‌های فعال در حوزه فاوا برای واردات و صادرات تجهیزات و کالاهای تخصصی، با فرآیندهای زمان‌بر و هزینه‌های اضافی مواجه نباشند. راه‌اندازی یک گمرک تخصصی می‌تواند بخشی از این فرآیند را کوتاه‌تر و تخصصی‌تر کند و در نتیجه، یکی از موانع فعالیت شرکت‌های فناوری در منطقه را کاهش دهد.

اگر افزایش قراردادهای فاوا را در کنار راه‌اندازی این گمرک قرار دهیم، تصویر روشن‌تری از مسیر جدید پیام به دست می‌آید: منطقه در تلاش است زیرساخت‌های خود را متناسب با حضور بیشتر شرکت‌های فناوری بازطراحی کند.

فرودگاه؛ ضلع دیگر پازل

اما اقتصاد دیجیتال و لجستیک بدون حمل‌ونقل کارآمد نمی‌تواند به ظرفیت واقعی خود برسد.

بهسازی باند پروازی فرودگاه پیام در حال انجام است و پیش‌بینی شده سطوح پروازی آن تا ۲۲ بهمن آماده بهره‌برداری شود. همزمان، برنامه‌ریزی برای برقراری سه پرواز داخلی به مقاصد مشهد، کیش و اهواز و سه پرواز خارجی به مقاصد نجف، جده و استانبول انجام شده و مجوزهای مربوط در حال طی مراحل نهایی است.

در بخش باری نیز هدف‌گذاری پیام، تبدیل شدن به فرودگاه تخصصی بار هوایی است. این موضوع برای منطقه‌ای که همزمان به دنبال توسعه سرمایه‌گذاری، تجارت و فعالیت شرکت‌های فناوری است، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سرعت جابه‌جایی کالا بخشی از مزیت رقابتی هر مرکز لجستیکی محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، مسیر دسترسی پیام نیز در حال توسعه است. مسیر دسترسی از انتهای آزادراه یادگار امام(ره) طی یک سال گذشته حدود ۲.۵ کیلومتر پیشرفت داشته و حدود سه کیلومتر دیگر تا اتصال کامل باقی مانده است. همچنین اجرای بلوار ۹۰ متری ورودی منطقه و جداسازی مسیرهای دسترسی فرودگاه و منطقه ویژه اقتصادی در دستور کار قرار دارد.

وقتی سرمایه‌گذاری از روی کاغذ وارد چرخه فعالیت می‌شود

یکی از نکات مهم در عملکرد اخیر پیام، فقط تعداد قراردادهای منعقدشده نیست؛ بلکه تبدیل سرمایه‌گذاری‌های قبلی به فعالیت واقعی است.

به گفته مدیرعامل منطقه، در زمان آغاز مدیریت جدید، تعدادی از شرکت‌ها با وجود پیشرفت فیزیکی بالای ۸۵ تا ۹۰ درصد، به دلیل آماده نبودن برخی زیرساخت‌ها امکان بهره‌برداری نداشتند. طی یک سال و نیم گذشته، ۵۰ شرکت وارد چرخه فعالیت شده‌اند و تکمیل روند استقرار سایر شرکت‌ها نیز دنبال می‌شود.

این موضوع از منظر اقتصادی اهمیت ویژه‌ای دارد. واگذاری زمین یا امضای قرارداد به‌تنهایی به معنای تحقق سرمایه‌گذاری نیست؛ زمانی می‌توان از اثرگذاری اقتصادی آن سخن گفت که واحد مستقر شود، تولید یا خدمات خود را آغاز کند، اشتغال ایجاد شود و گردش مالی شکل بگیرد.

از این منظر، خروج پیام از زیان‌دهی نیز می‌تواند بخشی از همین تغییر باشد؛ تغییری که نتیجه آن تنها در صورت‌های مالی دیده نمی‌شود و می‌تواند با فعال‌تر شدن ظرفیت‌های منطقه، اثرات گسترده‌تری ایجاد کند.

۲۵۲ میلیون دلار برای تأمین مواد اولیه

در بخش دیگری از برنامه‌های پیام، تسهیل تأمین مواد اولیه واحدهای مستقر نیز دنبال شده است. بر اساس اعلام مدیرعامل منطقه، حدود ۲۵۲ میلیون دلار برای تأمین مواد اولیه واحدهای مستقر در پیام تخصیص یافته است.

این رقم در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که تأمین ارز و مواد اولیه برای واحدهای تولیدی یکی از گلوگاه‌های فعالیت اقتصادی کشور است. همچنین اعلام شده که صف تخصیص ارز در پیام که در مقطعی به حدود ۴۰۰ روز رسیده بود، اکنون تقریباً به‌روز شده و موارد باقی‌مانده عمدتاً مربوط به متقاضیانی است که تأمین ریالی خود را انجام نداده‌اند.

بنابراین، بخشی از رقابت‌پذیری یک منطقه ویژه اقتصادی نه فقط در میزان زمین و امکانات، بلکه در سرعت و سهولت فرآیندهای اداری و تأمین نیازهای عملیاتی سرمایه‌گذاران تعریف می‌شود.

پیام؛ یک فرودگاه یا یک زیرساخت اقتصادی چندلایه؟

کنار هم گذاشتن این داده‌ها، تصویری متفاوت از پیام ارائه می‌کند.

از یک سو، ظرفیت برق و انرژی خورشیدی در حال افزایش است؛ از سوی دیگر، قراردادهای سرمایه‌گذاری رشد کرده و سهم قابل توجهی از آنها به حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات اختصاص دارد. گمرک تخصصی فاوا در حال ساخت است، زیرساخت‌های فرودگاهی توسعه پیدا می‌کند، مسیرهای دسترسی در حال تکمیل است و شرکت‌هایی که سال‌ها امکان بهره‌برداری نداشتند، وارد چرخه فعالیت شده‌اند.

در چنین شرایطی، رسیدن پیام به سوددهی پس از ۳۰ سال را می‌توان یک نشانه اقتصادی مهم از تغییر مسیر این مجموعه دانست.

البته تبدیل پیام به یک هاب واقعی اقتصاد دیجیتال و لجستیک، صرفاً با افزایش تعداد قراردادها یا افتتاح چند پروژه محقق نمی‌شود. استمرار سرمایه‌گذاری، تأمین پایدار انرژی، تکمیل شبکه حمل‌ونقل، تسهیل تجارت و گمرک و مهم‌تر از همه، فعال ماندن شرکت‌های مستقر باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

اگر این زنجیره کامل شود، پیام می‌تواند از یک مجموعه دارای ظرفیت‌های پراکنده، به یک اکوسیستم اقتصادی منسجم‌تر تبدیل شود؛ اکوسیستمی که در آن زمین، انرژی، فناوری، گمرک، فرودگاه و سرمایه‌گذاری، یکدیگر را تقویت می‌کنند.

میانبر تک‌مسیر

• ۳۰ مگاوات به ظرفیت برق دریافتی پیام در یک سال و نیم اخیر اضافه شده است.

• ۳۵.۵ مگاوات ظرفیت تولید برق خورشیدی به منطقه افزوده شده است.

• از مجموع ۴۴۰ قرارداد سرمایه‌گذاری پیام، ۱۰۰ قرارداد در دوره اخیر منعقد شده است.

• ۶۴ قرارداد از قراردادهای دوره اخیر در حوزه فاوا و اقتصاد دیجیتال بوده است.

• ۸۰ هکتار از مجموع ۲۳۰ هکتار زمین واگذارشده، در دوره اخیر واگذار شده است.

• گمرک تخصصی فاوا به ۵۷ درصد پیشرفت رسیده و بهره‌برداری آن برای ۲۲ بهمن برنامه‌ریزی شده است.

• حدود ۲۵۲ میلیون دلار برای تأمین مواد اولیه واحدهای مستقر تخصیص یافته است.

• طی یک سال و نیم گذشته ۵۰ شرکت وارد چرخه فعالیت شده‌اند.

• شرکت خدمات هوایی پیام پس از ۳۰ سال از وضعیت زیان‌دهی خارج شده و به سوددهی رسیده است.