البرز در مسیر نشت صفر؛ گاز به میدان بهینه‌سازی رفت

به گزارش تک مسیر؛ «ناصر حسینی» سرپرست شرکت گاز استان در بیست‌ودومین نشست وبیناری مدیریت مصرف و بهینه‌سازی انرژی، عملکرد پنج‌ماهه نخست سال را تشریح کرد.

نشت صفر؛ وقتی هر مترمکعب اهمیت پیدا می‌کند

او تحقق راهبرد «نشت صفر» در شبکه تغذیه و توزیع استان را یکی از اولویت‌های اصلی شرکت دانست و گفت از ابتدای سال تاکنون ۲ هزار و ۸۰۰ مورد انشعاب غیرمجاز شناسایی و جمع‌آوری شده و بیش از ۳۰ کیلومتر خطوط لوله و شبکه غیرمجاز نیز از سطح استان جمع‌آوری شده است.

این ارقام فقط یک مسئله حقوقی یا ایمنی نیستند. هر شبکه غیرمجاز می‌تواند به معنای هدررفت انرژی، افزایش ریسک آسیب به شبکه و دشوارتر شدن مدیریت منابع گاز باشد. از این منظر، مقابله با انشعاب‌های غیرمجاز بخشی از سیاست کاهش هدررفت انرژی محسوب می‌شود.

۴۰ میلیون مترمکعب؛ هدفی فراتر از کشف انشعاب

برنامه شرکت گاز البرز تنها به کنترل شبکه محدود نشده است. این شرکت برای سال جاری حداقل ۴۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در مصرف گاز را در بخش‌های خانگی، صنعتی، نیروگاهی، اداری و کشاورزی هدف‌گذاری کرده است.

برای رسیدن به این هدف، هشت شرکت کارور برتر نیز با شرکت گاز استان قرارداد همکاری منعقد کرده‌اند و اجرای برنامه‌های بهینه‌سازی مصرف را دنبال می‌کنند.

این تغییر رویکرد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در شرایط ناترازی گاز، افزایش عرضه تنها راه مدیریت بحران انرژی نیست و کاهش مصرف و جلوگیری از هدررفت نیز می‌تواند به همان اندازه تعیین‌کننده باشد.

موتورخانه‌ها؛ نقطه‌ای قدیمی برای یک مسئله جدید

یکی از محورهای اصلی برنامه امسال، بهسازی تجهیزات گرمایشی است. بر اساس این برنامه، بهسازی یک‌هزار واحد موتورخانه و هوشمندسازی مصرف سوخت در ۲۰۰ موتورخانه در دستور کار قرار گرفته است.

موتورخانه‌ها از جمله بخش‌هایی هستند که بهینه‌سازی آنها می‌تواند بدون تغییر اساسی در کاربری ساختمان، مصرف انرژی را کاهش دهد. البته میزان صرفه‌جویی واقعی به کیفیت اجرای پروژه، وضعیت تجهیزات، الگوی مصرف و نحوه پایش پس از اجرای طرح وابسته خواهد بود.

در بخش خانگی نیز جایگزینی ۵۰ هزار دستگاه بخاری فرسوده با مدل‌های پربازده پیش‌بینی شده است؛ اقدامی که همزمان دو هدف را دنبال می‌کند: کاهش مصرف گاز و افزایش بهره‌وری تجهیزات گرمایشی.

۵۵ هزار اتصال برای مهار نشتی

بخش دیگری از برنامه شرکت گاز البرز به خود شبکه و انشعابات مربوط است. نصب ۵۵ هزار فقره اتصال مفصلی برای رفع و مهار نشتی انشعابات از دیگر پروژه‌های اعلام‌شده این شرکت است.

این اقدام نشان می‌دهد راهبرد «نشت صفر» صرفاً به برخورد با انشعابات غیرمجاز محدود نشده و کنترل فنی شبکه و کاهش نشتی در تجهیزات نیز در این برنامه جای گرفته است.

در چنین مدلی، مدیریت مصرف از دو مسیر دنبال می‌شود: نخست جلوگیری از خروج و هدررفت گاز در شبکه و دوم کاهش مصرف در نقطه استفاده.

خورشید در کنار گاز

شرکت گاز استان البرز همزمان احداث نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت تجمعی ۱۶۰ کیلووات را نیز در برنامه دارد.

ظرفیت اعلام‌شده در مقایسه با نیازهای بزرگ انرژی استان عددی محدود است، اما قرار گرفتن انرژی خورشیدی در کنار برنامه مدیریت مصرف گاز، نشان‌دهنده حرکت تدریجی مجموعه به سمت متنوع‌تر کردن سبد انرژی و کاهش فشار بر منابع فسیلی است.

البته اثرگذاری این بخش زمانی بیشتر خواهد شد که توسعه انرژی خورشیدی در مقیاس‌های بزرگ‌تر و متناسب با ظرفیت مصرف استان دنبال شود.

مسئله اصلی؛ گاز کمتر یا گاز هدررفته کمتر؟

برنامه امسال شرکت گاز البرز در ظاهر مجموعه‌ای از پروژه‌های جداگانه است: کشف انشعاب‌های غیرمجاز، جمع‌آوری شبکه‌های غیرمجاز، بهسازی موتورخانه‌ها، هوشمندسازی، تعویض بخاری‌ها، کنترل نشتی و احداث نیروگاه خورشیدی.

اما نقطه اتصال همه این اقدامات، یک مسئله واحد است: کاهش فشار بر شبکه انرژی از مسیر کاهش هدررفت و افزایش بهره‌وری.

هدف ۴۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی زمانی اهمیت واقعی خود را نشان می‌دهد که بتوان میزان تحقق آن را در پایان سال، به تفکیک بخش‌های خانگی، صنعتی، نیروگاهی، اداری و کشاورزی اندازه‌گیری کرد.

از سوی دیگر، «نشت صفر» نیز بیش از آنکه یک شعار باشد، به شاخص‌های قابل اندازه‌گیری نیاز دارد؛ از میزان کاهش هدررفت شبکه گرفته تا تعداد نشتی‌های شناسایی و رفع‌شده و میزان گازی که در نتیجه این اقدامات حفظ می‌شود.

اگر این شاخص‌ها به‌صورت مستمر پایش و منتشر شوند، می‌توان ارزیابی دقیق‌تری از اثر واقعی برنامه‌های بهینه‌سازی گاز در البرز داشت.

میانبر تک‌مسیر

• مسئله اصلی: ناترازی گاز فقط با افزایش تأمین حل نمی‌شود و کاهش هدررفت و مصرف، بخش مهمی از مدیریت انرژی است.

• از شبکه تا مصرف‌کننده: برنامه البرز همزمان دو نقطه را هدف گرفته؛ جلوگیری از هدررفت در شبکه و افزایش بهره‌وری در محل مصرف.

• فناوری و نوسازی: هوشمندسازی موتورخانه‌ها و جایگزینی تجهیزات فرسوده نشان می‌دهد بهینه‌سازی مصرف به سمت اقدامات فنی و قابل اندازه‌گیری حرکت کرده است.

• انرژی مکمل: ورود نیروگاه‌های خورشیدی به برنامه شرکت گاز، نشانه‌ای از تلاش برای متنوع‌تر کردن منابع انرژی و کاهش فشار بر شبکه گاز است.

• معیار موفقیت: تعداد طرح‌ها به‌تنهایی کافی نیست؛ میزان صرفه‌جویی واقعی و قابل سنجش باید مشخص کند این برنامه‌ها چقدر در کاهش هدررفت انرژی اثر داشته‌اند.

جمع‌بندی تک‌مسیر

برنامه جدید شرکت گاز البرز نشان می‌دهد مدیریت انرژی دیگر فقط به تأمین گاز و کنترل مصرف در زمان اوج محدود نیست. کنترل هدررفت شبکه، نوسازی تجهیزات، هوشمندسازی و توسعه انرژی خورشیدی، مجموعه‌ای از اقداماتی هستند که می‌توانند در کنار هم فشار بر شبکه گاز را کاهش دهند.

با این حال، معیار اصلی موفقیت این برنامه‌ها نه تعداد پروژه‌ها، بلکه میزان صرفه‌جویی واقعی و قابل اندازه‌گیری آنهاست؛ به‌ویژه اینکه در پایان سال مشخص شود از هدف ۴۰ میلیون مترمکعبی چه میزان محقق شده و سهم هر بخش از این کاهش مصرف چقدر بوده است.