برق، گلوگاه تازه تولید؛ البرز به سمت خورشید میرود
توسعه نیروگاههای خورشیدی برای کاهش محدودیت برق و حفظ جریان تولید در شهرکهای صنعتی البرز
ناترازی برق، صنایع البرز را به سمت تأمین انرژی خورشیدی سوق داده؛ مسیری که با نیروگاه ۱۰ مگاواتی نظرآباد و افزایش ۲۰۰.۷ مگاوات ظرفیت خورشیدی استان وارد مرحله تازهای شده است.
به گزارش تک مسیر؛ در سالهایی که ناترازی انرژی به یکی از جدیترین چالشهای بخش تولید تبدیل شده، دیگر نمیتوان مسئله برق صنایع را صرفاً در قالب خاموشی و قطعی چندساعته دید. برای یک واحد صنعتی، ناپایداری برق میتواند به توقف خط تولید، افزایش هزینه، آسیب به تجهیزات، اختلال در تعهدات تولید و حتی کاهش انگیزه برای سرمایهگذاری منجر شود. از همین رو، آنچه این روزها در شهرکهای صنعتی البرز در حال شکلگیری است، فقط توسعه چند نیروگاه خورشیدی نیست؛ تلاشی است برای تغییر مدل تأمین انرژی صنایع.
افتتاح نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی در شهرک صنعتی نظرآباد، نمونهای قابل توجه از این رویکرد است؛ پروژهای که با سرمایهگذاری بخش خصوصی و در زمینی به وسعت ۱۵ هکتار اجرا شده و برق تولیدی آن مستقیماً وارد شبکه شهرک صنعتی میشود. بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۱۰۰ واحد صنعتی از ظرفیت این نیروگاه استفاده خواهند کرد و هدف اصلی آن کاهش محدودیتهای برق در این شهرک است.
اما اهمیت پروژه زمانی بیشتر مشخص میشود که آن را در مقیاس استان ببینیم. میلاد مرادنیا، سرپرست ادارهکل امور اقتصادی استانداری البرز، از اضافه شدن ۲۰۰.۷ مگاوات ظرفیت جدید تولید و تأمین برق خورشیدی برای صنایع استان طی یک سال گذشته خبر داده است؛ ظرفیتی که بخشی از برنامه گستردهتر استان برای تأمین حدود سههزار و ۸۰۰ مگاوات برق مورد نیاز صنایع محسوب میشود.
از خاموشی به مسئله رقابتپذیری
در ظاهر، مسئله ساده است: صنعت برق میخواهد و نیروگاه برق تولید میکند. اما در اقتصاد تولید، ماجرا پیچیدهتر است. کارخانهای که نمیداند فردا چند ساعت برق خواهد داشت، نمیتواند با اطمینان درباره ظرفیت تولید، سفارش مواد اولیه، تحویل محصول یا حتی نیروی انسانی خود برنامهریزی کند.
به همین دلیل، تأمین برق پایدار عملاً بخشی از زیرساخت رقابتپذیری صنایع است. هر اندازه یک واحد تولیدی بتواند ریسک توقف فعالیت خود را کاهش دهد، امکان برنامهریزی اقتصادی آن نیز بیشتر میشود.
در این میان، انرژی خورشیدی یک مزیت مهم دارد: میتوان بخشی از ظرفیت تولید برق را در نزدیکی محل مصرف ایجاد کرد. نمونه نظرآباد دقیقاً از همین الگو استفاده میکند؛ نیروگاهی که در مجاورت شهرک صنعتی قرار گرفته و برق تولیدی آن مستقیماً وارد شبکه شهرک میشود.
استان البرز پیش از این نیز تجربه استفاده از چنین مدلی را داشته است. به گفته استاندار البرز، شهرکهای صنعتی کوثر و امید البرز در سال جاری به واسطه نیروگاههای خورشیدی ایجادشده در مجاورت آنها، با قطعی برق نوبتی مواجه نشدهاند.
این تجربه، یک نکته مهم را نشان میدهد: اگر تولید انرژی تجدیدپذیر صرفاً به افزایش عدد ظرفیت نیروگاهی محدود نشود و به محل مصرف و نیاز واقعی صنایع متصل شود، میتواند اثر مستقیمتری بر فعالیت اقتصادی داشته باشد.
۲۰۰.۷ مگاوات؛ یک عدد یا یک تغییر مسیر؟
عدد ۲۰۰.۷ مگاوات در نگاه اول ممکن است فقط یک آمار اداری به نظر برسد، اما وقتی در کنار برنامه تأمین برق صنایع استان قرار میگیرد، معنای دیگری پیدا میکند.
البرز برای تأمین و اتصال حدود سههزار و ۸۰۰ مگاوات برق مورد نیاز صنایع برنامهریزی کرده است. بنابراین ظرفیت خورشیدی ایجادشده هنوز فاصله قابل توجهی با نیاز کل صنایع دارد؛ اما اهمیت آن در این است که مسیر تأمین انرژی را متنوع میکند و وابستگی کامل صنایع به شبکه سراسری را کاهش میدهد.
در واقع، مسئله اصلی این نیست که نیروگاههای خورشیدی بتوانند بهتنهایی تمام نیاز صنایع را تأمین کنند. سؤال اقتصادی مهمتر این است که چه میزان از ریسک ناپایداری انرژی را میتوان با ترکیب شبکه، انرژی خورشیدی و زیرساختهای اختصاصی برق کاهش داد؟
پاسخ به این سؤال برای استانی مانند البرز اهمیت بیشتری دارد؛ استانی که بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی آن در شهرکهای صنعتی متمرکز شده است.
برنامهای بزرگتر از یک نیروگاه
بر اساس برنامه اعلامشده، شهرک صنعتی اشتهارد نیز در مسیر کاهش محدودیتهای برق قرار گرفته است. حدود ۶۰۰ واحد صنعتی در دو بخش این شهرک از محدودیتهای برق خارج شدهاند و برای بخش مرکزی نیز هدفگذاری شده است که تا تابستان سال آینده این روند تکمیل شود.
همچنین قرار است شهرکهای صنعتی سپهر و نظرآباد با حدود ۵۵۰ واحد صنعتی، تا ابتدای تابستان سال آینده از طریق اتصال به دو فیدر برق در داخل شهرکها، به ظرفیت پایدار تأمین انرژی دست پیدا کنند.
این برنامهها نشان میدهد که سیاست تأمین انرژی صنایع در البرز در حال حرکت روی دو مسیر همزمان است: توسعه تولید برق تجدیدپذیر از یک سو و تقویت شبکه و زیرساخت انتقال و توزیع از سوی دیگر.
این تفکیک مهم است؛ زیرا انرژی خورشیدی بدون شبکه مناسب نمیتواند تمام مسئله صنایع را حل کند و از طرف دیگر، توسعه شبکه بدون افزایش ظرفیت تولید نیز در شرایط ناترازی انرژی کافی نیست.
سرمایهگذاری بخش خصوصی؛ نقطه قوت پروژه نظرآباد
نیروگاه ۱۰ مگاواتی نظرآباد از یک جهت دیگر نیز اهمیت دارد: نقش مستقیم بخش خصوصی در تأمین زیرساخت انرژی.
گروه صنایع غذایی دینا برای اجرای این پروژه حدود ۷۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری کرده و نیروگاه در قالب دو واحد پنج مگاواتی در زمینی ۱۵ هکتاری احداث شده است. بنا بر توضیحات ارائهشده در مراسم بهرهبرداری از این پروژه در هفته دولت، پروژه طی حدود شش ماه به بهرهبرداری رسیده و انرژی تولیدی آن اکنون به شبکه برق شهرک صنعتی تزریق میشود.
حتی فراتر از این پروژه، مجموعه دینا اعلام کرده در صورت تخصیص زمین مناسب و ادامه همکاری دستگاههای مسئول، آمادگی اجرای یک نیروگاه خورشیدی ۵۰ مگاواتی دیگر را دارد.
این پیشنهاد را باید در چارچوب بزرگتری دید: ناترازی انرژی، دولت را به سمت ایجاد ظرفیتهای جدید سوق داده و بخش خصوصی نیز در صورتی که زمین، مجوز، اتصال به شبکه و مدل اقتصادی پروژه روشن باشد، میتواند بخشی از این سرمایهگذاری را بر عهده بگیرد.
زمین، شبکه و سرمایه؛ سه ضلع توسعه خورشیدی
توسعه نیروگاه خورشیدی برای صنایع فقط به تأمین سرمایه نیاز ندارد. زمین مناسب، امکان اتصال به شبکه، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، مجوزها و مدل اقتصادی فروش یا مصرف برق، همگی در موفقیت پروژه نقش دارند.
پروژه نظرآباد نیز حاصل همین همکاری چندجانبه معرفی شده است؛ از واگذاری زمین و همراهی دستگاههای اجرایی تا سرمایهگذاری بخش خصوصی و اتصال نیروگاه به شبکه شهرک صنعتی.
بنابراین اگر قرار باشد تجربه این پروژه در مقیاس بزرگتر تکرار شود، مهمترین مسئله فقط افزایش تعداد پنلها نیست؛ بلکه ایجاد یک سازوکار قابل تکرار برای پیوند سرمایهگذار، زمین، شبکه و مصرفکننده صنعتی است.
آیا خورشید میتواند بخشی از ریسک تولید را کم کند؟
واقعیت این است که انرژی خورشیدی بهتنهایی پاسخ کامل مسئله ناترازی برق نیست. تولید خورشیدی به شرایط تابش وابسته است و صنایع نیز به برق پایدار در تمام ساعات شبانهروز نیاز دارند. بنابراین توسعه خورشیدی باید در کنار شبکه مطمئن، مدیریت مصرف، زیرساخت انتقال و در صورت امکان راهکارهای ذخیرهسازی انرژی دنبال شود.
اما همین واقعیت باعث نمیشود ظرفیت ایجادشده کماهمیت باشد. تجربه شهرکهای کوثر و امید و پروژه ۱۰ مگاواتی نظرآباد نشان میدهد که حتی ایجاد ظرفیت مشخص در محل مناسب میتواند بخشی از فشار ناشی از محدودیت انرژی را کاهش دهد.
از سوی دیگر، توسعه این نیروگاهها میتواند پیام اقتصادی مهمتری نیز داشته باشد: سرمایهگذاری در انرژی دیگر صرفاً یک هزینه جانبی برای صنعت نیست؛ به بخشی از استراتژی تداوم کسبوکار تبدیل شده است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است در سالهای آینده ارزیابی یک شهرک صنعتی فقط با تعداد واحدهای تولیدی، میزان سرمایهگذاری یا ظرفیت اشتغال آن انجام نشود؛ بلکه «امنیت انرژی» نیز به یکی از شاخصهای مهم جذابیت و رقابتپذیری شهرکها تبدیل شود.
میانبر تکمسیر
• مسئله اصلی: ناترازی برق به یکی از ریسکهای جدی فعالیت صنایع تبدیل شده است.
• نمونه نظرآباد: نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی با سرمایهگذاری بخش خصوصی به شبکه شهرک صنعتی متصل شد.
• اثر مستقیم: حدود ۱۰۰ واحد صنعتی از ظرفیت برق این نیروگاه استفاده خواهند کرد.
• عدد کلیدی استان: طی یک سال گذشته ۲۰۰.۷ مگاوات ظرفیت جدید برق خورشیدی برای صنایع البرز ایجاد شده است.
• برنامه پیشرو: شهرکهای صنعتی سپهر و نظرآباد با حدود ۵۵۰ واحد صنعتی در مسیر تأمین پایدار انرژی قرار دارند.
• مدل قابل تکرار: اتصال نیروگاههای خورشیدی به مراکز مصرف صنعتی میتواند بخشی از ریسک خاموشی و توقف تولید را کاهش دهد.
• چالش اصلی: توسعه خورشیدی باید همزمان با تقویت شبکه، تأمین زیرساخت و ایجاد مدل اقتصادی پایدار برای سرمایهگذاری پیش برود.
• چشمانداز: پیشنهاد احداث نیروگاه ۵۰ مگاواتی جدید از سوی بخش خصوصی، نشانهای از ظرفیت ادامه این مسیر در البرز است.